Cirkel van verantwoordelijkheid

Iedereen kent inmiddels wel de drama-driehoek uit de Transactionele Analyse en weet welke disfunctionele rollen je hierbij kunt herkennen. Het gedrag van de ‘aanklager’, het ‘slachtoffer’ en de  ‘redder’ verwijzen naar een reflex waarbij mensen het lastig vinden om echt verantwoordelijkheid te nemen. Voor gedachtes of gevoelens van zichzelf of voor hun aandeel in situaties waarin ze zijn beland. Vaak voelen zij zich machteloos en vinden – in de regel onbewust – in één van de rollen een ogenschijnlijk comfortabele positie. Wellicht herken je één of meerdere rollen bij jezelf? Het antwoord op deze rollen is ook wel bekend: de winnaarsdriehoek. Wanneer mensen – kort door de bocht gezegd – assertiever worden, zich kwetsbaarder opstellen en respectievelijk hulp aanbieden komen ze los van de rollen, verdwijnt de negatieve impact en worden ze effectiever. Het schakelpunt tussen oude routines en nieuw gedrag is het nemen van verantwoordelijkheid.

Cirkel van verantwoordelijkheid

Tijdens het begeleiden van mensen en teams in het (oefenen met het) nemen van verantwoordelijkheid gebruik ik de Cirkel van verantwoordelijkheid, kortweg de Cirkel. De Cirkel verwijst naar leren en ontwikkelen en bestaat uit acht stappen die gaan over zelfreflectie en invloedrijk gedrag. Met behulp van de Cirkel worden mensen zelfbewuster en onbevangen en nemen zij eerder verantwoordelijkheid. Laat ik de Cirkel kort uitleggen.

Stap 1 gaat over het ervaren van de situatie. Je herkent de routine waarin je normaal gesproken stapt en je ben in staat om in het moment je irrationele gedachten en onbestemde gevoelens te duiden. Iedereen heeft zo zijn eigen triggers bij bepaalde mensen of situaties. Stap 2 gaat over die triggers. Wat is jouw eigen aandeel in de situatie? Hoe zit het met jouw verdrongen emoties, je innerlijke dialogen, je projectiemechanisme en waar sla jij in de regel op aan. Onrecht? Autoriteit? Bang om fouten te maken? De derde stap gaat over het perspectief. Wat is je ideale situatie of oplossing? Stel je hebt een toverstafje, wat dan? Stap 4 gaat in op wat je qua gedrag in soortelijke situaties eerder hebt gedaan en of dit heeft gewerkt. De volgende stap (5) verwijst naar het verkennen van de mogelijkheden die passen bij het perspectief. Het liefst vanuit zowel jouw  gebaande paden als door een frisse creatieve bril. Na een selectie resteert onder de streep een aantal mogelijkheden met potentie. Tijdens stap 6 kijk je naar je blinde vlekken. Je kent ze wel maar ziet ze te vaak over het hoofd. Stap 7 zorgt er voor dat je je blinde vlekken compenseert en op zoek gaat naar mensen die het goed met je voor hebben en je kunnen helpen. Wanneer dit alles heeft geleid tot een voorgenomen eerste stap, ga je die als achtste stap uit de Cirkel gewoon zetten. Je komt proactief in actie. De nieuwe situatie die ontstaat kan vervolgens leiden tot een nieuwe stap 1: het ervaren van wat er in het nieuwe moment te ervaren is. Etc. etc.

Bij de stappen uit de Cirkel horen een aantal aandachtspunten, die hier in de vorm van vragen worden beschreven:

Ervaren

  • Stroomt het of stroom het niet (voel ik energie of een blokkade)
  • Wat zijn mijn innerlijke dialogen en onbestemde gevoelens
  • Wat hoor of zie ik bij die ander en wat doet dit met mij

Aandeel

  • Herken ik mijn comfort zone gedrag (drama-driehoek | brein als alarmsysteem)
  • Herken ik mijn projectiemechanisme (waar sla ik op aan en vergroot ik het uit)
  • Wat gebeurt er feitelijk en wat interpreteer ik (filters, selectieve waarneming)

Perspectief

  • Wat zou je het liefste willen als geld, tijd, etc geen issue zou zijn
  • Maak het beeldend en concreet (wat zou je out of the box-vriend doen)
  • Wat zie jij jezelf dan niet meer doen

Al gedaan

  • Aan welke situaties of personen doet dit je denken
  • Wat betekent dit dan voor het hier en nu en voor je vervolgstappen
  • Wat ga je zeker niet meer doen en wat zou het alternatief kunnen zijn

Mogelijkheden

  • Waar heb ik invloed en wat kan ik dan doen
  • Wat gaat jou het meeste opleveren, op korte en langere termijn
  • Wat voelt op dit moment het beste en bedenk je eerste stap

Blinde vlekken

  • Welke persoonlijke kenmerken zorgen ervoor dat mijn acties (niet) van de grond komen of (mis)lukken
  • In hoeverre hebben die met ‘mijn aandeel’ te maken
  • Wat wil in nog meer doen of herstellen (in relatie tot de voorgenomen eerste stap)

Hulp vragen

  • Vraag een goede vriend naar je genialiteit en je gepruts
  • Even checken bij anderen wat zij van je acties/voorgenomen eerste stap vinden
  • Organiseer (360 graden) feedback

Eerste stap

  • Zet je eerste stap, kom in actie
  • Accepteer de reacties van anderen
  • Toon wilskracht en nieuwe reflectie op wat je ervaart

Kennismaken met de Cirkel van verantwoordelijkheid?

  • De workshop van circa vier uur laat de deelnemers kennismaken met de Cirkel. Ook neemt iedereen één voorbeeld uit de praktijk van zichzelf mee en oefent met de stappen. Samen met collega’s reflecteren en aanscherpen.
  • De training duurt een dag en gaat in op de drama-driehoek en schaalt op naar de Cirkel van verantwoordelijkheid. Ook hier gaan de deelnemers oefenen en reflecteren. Na afloop van de training is iedereen in staat om de Cirkel gericht en effectief te gebruiken.
  • De Cirkel van verantwoordelijkheid is ook via individuele coaching te leren. In drie sessies leert de coachee de Cirkel te gebruiken en wordt effectiever in gedrag bij welke ambitie dan ook.
  • Voor grote groepen is er de Cirkel-presentatie van 30-50 minuten

Meer informatie

Van de workshop en de training is een uitgebreide brochure beschikbaar. Die zijn te bestellen via het contactformulier of bij Hans Takács via 06 5110 5240. Voor meer informatie over individuele coaching of andere dienstverlening zie deze site.