“Veranderingsbereidheid door (functionele) weerstand”

Veel veranderingen in organisaties lopen anders dan gepland, komen ten dele van de grond of mislukken gewoon. In de literatuur wordt een groot aantal oorzaken genoemd. Dat ‘gebrek aan (functionele) weerstand’ ook als één van de redenen wordt genoemd ben ik nog niet (expliciet) tegengekomen. Deze zou ik er graag aan toe willen voegen en hier tegelijkertijd een pleidooi voor willen houden. Stimuleer en koester driftig het uiten van twijfel, tegenstellingen, koppigheid en onbestemde gevoelens. Geef het alle ruimte, til het op een hoger plan en maak het functioneel voor het veranderingsproces en de nieuwe ambities. Schud aan de boom, laat het waaien en maak van je hart geen moordkuil. Uiteraard zonder beledigingen en met respect voor elkaar.

Wie wil er nou weerstand?
Op het eerste gezicht een wat bizarre titel. Wie wil er nou weerstand in een veranderingsproces. De heersende mentaliteit gaat vooral over het voorkomen of fixeren van weerstand en dan zo snel mogelijk naar een collectieve veranderingsbereidheid. Maar hoe zit het dan met functionele weerstand? Zeg maar georganiseerde hyperfeedback waarbij tegenspraak en emoties alle ruimte krijgen. In mijn optiek is dit een kritische succesvoorwaarde voor het slagen van veranderingsprocessen en het geloofwaardig realiseren van nieuwe ambities.

Weerstand wordt over het algemeen gekoppeld aan ontwrichting en onthechting. Slecht voor de samenwerking, productiviteit en de dienstverlening en slecht voor de onderlinge verhoudingen. Alle redenen om het vooral uit de weg te gaan. Maar er is ook een andere ‘weerstandsmindset’ denkbaar, waarbij het wordt geassocieerd met nieuwsgierigheid en verbinding. Weerstand is goed om elkaars gedachten en gevoelens te vernemen, van elkaar te leren en de onderstroom van de weerstand serieus te nemen. Hoe robuuster de (functionele) weerstand des te meer collectieve meningsvorming, passie en input voor verbetering.

De voordelen van functionele weerstand
De essentie van functionele weerstand is dat er op zijn zachtst gezegd meer ‘fire and fury’ mag komen bij veranderingsprocessen. Laat het ‘vuurwerk’ maar ontstaan, geef het de ruimte, til het op een hoger plan en doe er wat nuttigs mee. Er zit zoveel potentie in mensen die door het vermijden van weerstand niet wordt gehoord of gezien. Daarnaast ontneemt functionele weerstand de kans dat er later in het proces verdrongen gedachten en gevoelens de kop opsteken. Hoe vaak komt het niet voor dat mensen die aanvankelijk veranderingsbereid leken de boel later frustreren of zelfs saboteren? Of die actief waren en betrokken leken, op een later moment onzichtbaar worden of onbegrepen het werk verlaten? Met andere woorden weerstand blijft een (geconstrueerde) gruwel als je het geen positieve status geeft en een onzichtbare energiebron als je het onbenut laat. En, bij het stimuleren van functionele weerstand zullen mensen minder opkroppen en ambities eerder overtuigend praktiseren.

Een platform voor functionele weerstand
Het stimuleren van functionele weerstand is geen maatregel voor de bühne. Het is een instrument dat een geloofwaardige positie in een veranderingsproces verdient. Net als goede communicatie en een realistische planning. Er moet ook tijd in worden geïnvesteerd. Functionele weerstand kost in het begin van het traject (relatief veel) tijd maar maakt dat later in het proces meer dan goed. In tijd en in kwaliteit. Functionele weerstand hoort een platform te krijgen: gelegenheden waar verschillende vormen van weerstand kunnen worden geuit. Digitaal of van vlees en bloed. Laat ik een aantal voorbeelden geven:
• Zorgen delen / klaagmuur (schrijf op een daarvoor gecreëerde muur of doe het online)
• Hang stootzakken op in een vergaderruimte om stoom te kunnen afblazen
• Thematische gespreksgroepen over ‘de achterkant van het gelijk’
• Plenaire sessies over omgaan met onzekerheid en angst of workshops over comfort zone
• Weerstandsveiling, mensen maken schilderijen over hun twijfels of ongenoegen en ‘verkopen’ die aan elkaar op een denkbeeldige veiling
• Ideeënarena, wie heeft er andere ideeën of alternatieven voor wat er ligt en organiseer een wedstrijd in de vorm van een arena
• Coachcafé voor individuele weerstand en biedt laagdrempelige gespreksvormen voor kleine groepen aan
• Organiseer vertrouwelijke één op één sessies op basis van collegiale intervisie
• Organiseer debatten met controversiële (landelijke) smaakmakers

Het aanbod is maatwerk, afgestemd op het karakter van mensen en de aard van de ambities. Van creatieve tot de wat meer traditionele werkvormen en het kan geen kwaad om juist de grenzen op te zoeken en elkaar uit te dagen. Vanwege het belang voor de ambities en de betrokkenheid van mensen is het belangrijk om vooraf met elkaar een ‘weerstandsplan’ te maken. Hierin wordt onder meer de voorbereidingen en het aanbod beschreven en wordt ingegaan op de manier waarop de resultaten worden verzameld en gebruikt. Het weerstandsplan kan ook een hoofdstuk krijgen in een veranderdocument.

In vijf stappen naar een platform voor functionele weerstand
Het organiseren en stimuleren van functionele weerstand vraagt om een doordacht stappenplan, ongeacht de aard van de veranderingen. Uiteraard is het in de regel zo dat hoe complexer of ingrijpender de veranderingen des te uitgebreider en robuuster het aanbod voor functionele weerstand. Tegen deze achtergrond noem ik hier de voornaamste aandachtspunten die men in de vorm van een stappenplan zou kunnen doorlopen. Uiteraard is er veel meer over te zeggen, ik volsta met de hoofdlijnen:
• Stap 1 bewust worden van een ‘weerstandsmindset’
• Stap 2 opstellen van een weerstandsplan
• Stap 3 bevorderen van assertiviteit en adresseren
• Stap 4 creëren van een weerstandsplatform
• Stap 5 ervaringen bundelen en resultaten gebruiken

De eerste stap gaat over het gedeelde collectieve besef van de voordelen van functionele weerstand. Iedereen mag zich bewust worden van een andere ‘weerstandsmindset’ met positieve overtuigingen en oordelen. De Mindset-scan die ik ontwikkeld heb, kan hier prima voor gebruikt worden. Vervolgens wordt een weerstandsplan gemaakt, bijvoorbeeld door een werkgroep van mensen uit de organisatie. Stap 3 gaat over het trainen van assertiviteit en het leren om je uit te spreken. Hyperfeedback en het uiten van emoties gaan niet vanzelf. Deze stap gaat ook over het creëren van veiligheid en vertrouwen. Bij de volgende stap worden de gelegenheden voor functionele weerstand ‘gebouwd’. Het platform ontstaat, van digitale media tot en met de traditionele werkvormen. Een volgende stap gaat over ophalen van ervaringen en het vertalen van de resultaten naar het veranderingsproces en de ambities. Wat kunnen we anders en nog beter doen? Deze stap kan worden herhaald of kan aanleiding zijn om extra in thema’s uit de voorgaande stappen te investeren.

Meer informatie?
Wilt u meer leven in de brouwerij en aan de slag met (onderdelen van) functionele weerstand? Er zijn verschillende invalshoeken en mogelijkheden denkbaar. Verder heb ik een presentatie en een workshop met als titel “van gluren naar schuren” voor een nadere kennismaking. Meer informatie over de Mindset-scan? Lees het hier of vraag het mij via het contactformulier.